Οδηγός συγγραφής (προπτυχιακής) εργασίας

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ 1

Οδηγός  συγγραφής (προπτυχιακής) εργασίας

1. Επιλογή θέματος

     Στον Οδηγό σπουδών (αλλά και σε τυχόν επιμέρους φυλλάδια που διανέμονται κατά μάθημα), ο φοιτητής μπορεί να προσδιορίσει αφ’ ενός μεν το γνωστικό αντικείμενο του μαθήματος και αφ’ ετέρου τους επιμέρους διδακτικούς στόχους του. Συγκεκριμένα, κάθε μάθημα έχει ένα γνωστικό αντικείμενο (π.χ. στο μάθημά μας, το αντικείμενο είναι η παρουσίαση του πολιτικού στοχασμού από την εποχή των σοφιστών μέχρι την παρουσία και – εν μέρει  - κυριαρχία της χριστιανικής σκέψης). Ο φοιτητής πρέπει να καταστεί ικανός, κατά τη διάρκεια της περιόδου, να προσεγγίσει την παραπάνω διδακτική ενότητα και να διευρύνει τις γνώσεις του στο αντικείμενο. Οι διδακτικοί στόχοι (π.χ. η κατανόηση της έννοιας της δικαιοσύνης στην αρχαία ελληνική σκέψη σε διάφορους στοχαστές, η κριτική συγκεκριμένων μορφών πολιτειακής οργάνωσης κ.α.) προσδιορίζουν την προσπάθεια του διδάσκοντα καθηγητή και των φοιτητών να κατανοήσουν (και να κάνουν κτήμα τους) επιμέρους, σημαντικά, τμήματα του διδακτικού αντικειμένου έτσι ώστε αφ’ ενός να μπορεί να θεωρηθεί επιτυχής η παιδαγωγική διαδικασία και αφ’ ετέρου να προσδιοριστούν τα σημαντικότερα τμήματα μιας (πιθανόν ευρύτατης) διδακτέας ύλης.

      Με βάση τα παραπάνω, ο φοιτητής ξεκινώντας την εκπόνηση της εργασίας του οφείλει:

- να επιλέξει ένα θέμα το οποίο να εμπεριέχεται στο γνωστικό αντικείμενο του μαθήματος (π.χ. η θεωρία της γνώσης ως εργαλείο για τη μελέτη της πολιτικής πρότασης του Πλάτωνα εμπεριέχεται στο αντικείμενο και τους στόχους του μαθήματος. Όμως, η θεωρία της γνώσης, ως αυτόνομο τμήμα της πλατωνικής σκέψης, εντάσσεται σ’ ένα ευρύτερο φιλοσοφικό-παιδαγωγικό πλαίσιο που απομακρύνεται από τους στόχους μας)

- το θέμα που θα επιλέξει να εκπληρώνει έναν από τους διδακτικούς στόχους του μαθήματος (π.χ. η πρόταση του Αυγουστίνου για την ιδανική πολιτεία εντάσσεται  στους στόχους του μαθήματος εφόσον μελετηθεί μέσα στο πολιτικό πλαίσιο και την παράδοση της εποχής του. Εάν παρουσιαστεί ως η μεταφυσική χριστιανική πρόταση για τη συγκρότηση μιας, μετά θάνατον, ιδεατής κοινότητας απομακρύνεται από τους στόχους του μαθήματος και εντάσσεται σε άλλα επιστημονικά πλαίσια - μεταφυσικής, θεολογίας κ.α.)

(στο διαδίκτυο, σας έχουμε προτείνει ορισμένα θέματα εργασιών που θα σας βοηθήσουν να αποφύγετε τον παραπάνω σκόπελο. Δεν είναι δεσμευτικά και , κυρίως, δεν καθιστούν υποχρεωτική την εκπόνηση εργασίας)

2.  Πρώτο στάδιο εργασίας

     Αφού επιλέξετε το θέμα της εργασίας σας (μόνοι σας ή σε συνεννόηση με τον επιβλέποντα καθηγητή) πρέπει να ορίσετε τις παραμέτρους της. Ας δούμε τι ακριβώς σημαίνει αυτό.

     Έστω ότι έχετε επιλέξει ως θέμα της εργασίας σας το ακόλουθο: « Λόγος και αντίλογος στην Αντιγόνη του Σοφοκλή». Οι παράμετροι της εργασίας είναι οι παρακάτω:

- ξεκινώντας από τον τίτλο, ξεχωρίζουμε τρία πράγματα:

Λόγος	Πως θα ορίσουμε τον «λόγο» δεδομένου ότι θα αποτελέσει μεθοδολογικό εργαλείο για την έρευνά μας
Αντίλογος	Πως θα ορίσουμε τον «αντίλογο» δεδομένου ότι και αυτή η έννοια θα αποτελέσει μεθοδολογικό εργαλείο
Αντιγόνη	Γιατί στη συγκεκριμένη τραγωδία;

    Δηλαδή, ήδη από την επιλογή του τίτλου θέτουμε το πλαίσιο μέσα στο οποίο οφείλει να κινηθεί η ερευνητική προσπάθειά μας. Αν ο τίτλος έχει ασάφειες, είναι υπερβολικά ευρύς ή το αντίθετο θα αντιμετωπίσουμε προβλήματα στη συνέχεια της εργασίας.

       Σ’ αυτό το στάδιο είναι χρήσιμο να έχουμε ερευνήσει τη διαθέσιμη βιβλιογραφία.

Η βιβλιογραφία διακρίνεται σε πρωτογενή και δευτερογενή. Η πρωτογενής και οι αναφορές σ’ αυτή είναι απαραίτητες για μια εργασία. Ως πρωτογενή θεωρούμε τα κείμενα του συγγραφέα στην πρωτότυπη έκδοσή τους. Όπου χρησιμοποιούμε μετάφραση οφείλουμε να το αναφέρουμε δεδομένου ότι ο κάθε μεταφραστής μπορεί να προχωρήσει σε μεταφραστικά ατοπήματα τα οποία να μεταβάλλουν σημαντικά την ουσία ενός μεταφρασμένου εδαφίου, παραγράφου ή και ολόκληρου κειμένου. Η δευτερεύουσα βιβλιογραφία περιλαμβάνει κείμενα στοχαστών που αναφέρονται στις παραμέτρους που θέσαμε  ήδη από τον ορισμό του τίτλου μας. Κείμενα κριτικά, ανάλυσης (π.χ. η πολιτική διάσταση των τραγωδιών, λόγος και αντίλογος στην αρχαία Ελλάδα, η γέννηση του «Λόγου» [και ο συσχετισμός με τον λόγο]), εισαγωγικά στη συναφή θεματολογία (π.χ. Εισαγωγή στην αρχαία ελληνική σκέψη, εισαγωγή στην αρχαία ελληνική λογοτεχνία,  επιμέρους εισαγωγές [π.χ. στην τραγωδία]) κ.α. Ένα, εξαιρετικά εξειδικευμένο, θέμα (για εργασίες προπτυχιακού επιπέδου) πιθανότατα θα μας περιορίσει σημαντικά τη δυνατότητα παραπομπής σε  συναφή, δευτερεύουσα, βιβλιογραφία. Η βιβλιογραφία και οι παραπομπές σ’ αυτή είναι ένδειξη συστηματικής ενασχόλησης με το αντικείμενο, ένδειξη ενημέρωσης για τις τυχόν πολλαπλές προσπάθειες προσέγγισης και ερμηνείας θεμάτων που σχετίζονται με το δικό μας και, ασφαλώς, τοποθετεί  την εργασία μας σε ένα πιο επιστημονικό επίπεδο. Δεν είναι απαραίτητο να αναφερθούμε (εκτενέστατα ή περιορισμένα) σε δευτερογενή βιβλιογραφία, όμως αυτή ενισχύει ή εμφανίζεται να αντικρούει τα επιχειρήματά μας (πράγμα που δεν πρέπει να αποσιωπήσουμε) και μας υποβοηθά  να εξακριβώσουμε αν πορευόμαστε σε σωστό δρόμο ανάλυσης ή όχι.

3. Δεύτερο στάδιο της εργασίας.

     Εισαγωγή.

     Στην εισαγωγή οφείλουμε να ξεκαθαρίσουμε τα παρακάτω:

- ποιοι είναι οι ερευνητικοί στόχοι μας

- πως μετουσιώνονται σε ερευνητικά ερωτήματα

- πως ορίζουμε το ερευνητικό πλαίσιο στο οποίο θα κινηθούμε

- περιορισμοί που τίθενται για την εργασία μας

(ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΧΝΑΜΕ ΟΤΙ ΕΡΓΑΖΟΜΑΣΤΕ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ)

     Ας δούμε πως θα μπορούσαμε να εφαρμόσουμε τα παραπάνω στο παράδειγμα που χρησιμοποιήσαμε.

Οι ερευνητικοί στόχοι μας (τους παρουσιάζουμε):

- (π.χ.) θα ερευνήσουμε την πολιτική διάσταση των επιχειρημάτων της Αντιγόνης και του βασικού αντιπάλου της του Κρέοντα. Θα δούμε γιατί συγκροτούνται ως «λόγος» μέσα στην Πόλη και τι μπορεί να σημαίνει αυτό.

- Ο «λόγος» (εδώ, πολιτικά) δημιουργεί «αντί-λογο». Θα αναφέρουμε ότι θα προσπαθήσουμε να  αναδείξουμε τα επιμέρους χαρακτηριστικά που, κάθε φορά, συγκροτούν τα επιχειρήματα της μιας ή της άλλης πλευράς ως «λόγο» ή «αντίλογο».

Τα ερευνητικά ερωτήματά μας:

- (π.χ.) γιατί έχουμε δύο «λόγους» μέσα στην Πόλη (ίσως θα πρέπει να αναφερθούμε σύντομα και στο ιστορικό πλαίσιο των κειμένων της εργασίας μας);

-  υπάρχει κυρίαρχος «λόγος»; ποιος είναι και πως συγκροτείται;

- ποια είναι τα επιχειρήματα των δύο πλευρών;

- μπορούμε να αναδείξουμε την πολιτική διάσταση της διαμάχης;

- υπάρχει προτίμηση του συγγραφέα που να υποδηλώνει πολιτικές επιλογές του;

- υπάρχει απάντηση στη σύγκρουση;

Το ερευνητικό πλαίσιο

- οπωσδήποτε πρέπει να το ορίσουμε διότι – διαφορετικά – υπάρχει περίπτωση να βρεθούμε μπροστά σε μια αδυναμία να χειριστούμε τη βιβλιογραφία μας

-  (π.χ.) οπωσδήποτε, θα αναφέρουμε ότι θα αναλύσουμε το κείμενο (πρωτότυπο)

-  θα χρησιμοποιήσουμε, επιλεκτικά, και άλλα κείμενα του συγγραφέα που θεωρούμε ότι άπτονται των ερευνητικών μας στόχων

-  πιθανόν, να χρησιμοποιήσουμε κείμενα συγχρόνων (του συγγραφέα) τραγικών που σχολιάζουν ή πραγματεύονται το ίδιο θέμα (π.χ. ο πολιτικός λόγος του Απόλλωνα και της Αθηνάς, στην Ορέστεια του Αισχύλου, επειδή άπτεται του συγκρουσιακού θέματος των παλαιών και νέων θεών που είναι κυρίαρχο και στην Αντιγόνη)

-  [πιθανόν, να χρησιμοποιήσουμε σχολιασμούς των παραπάνω κειμένων από νεότερους στοχαστές]

(στο σημείο αυτό τίθεται το σημαντικότατο ζήτημα της «επιστημονικής μεθόδου» που θα χρησιμοποιήσουμε, αλλά γι’ αυτό θα πρέπει να έχετε ήδη δουλέψει το μάθημα της πολιτικής μεθοδολογίας. Εδώ θα θεωρήσουμε δεδομένη την ικανότητά σας να επιλέξετε ή όχι [και αυτό είναι μια επιλογή] επιστημονική μέθοδο για την εργασία σας. Σ’ αυτό το στάδιο και αφού επιλέξουμε μεθοδολογική πρόταση, θα πρέπει οπωσδήποτε να απαντήσουμε στα ερωτήματα που θέτουν οι παράμετροι της εργασίας. Δηλαδή, πως θα ορίσουμε ή θα χρησιμοποιήσουμε τους όρους «λόγος» - «αντίλογος» και γιατί επιλέγουμε τη συγκεκριμένη τραγωδία )

Περιορισμοί για την εργασία.

     Σε συνδυασμό με τον ορισμό του πλαισίου παρουσιάζουμε (ή όχι, αν δεν είναι απαραίτητο) περιορισμούς της ερευνητικής μας εργασίας. Π.χ., αποκλείουμε κατηγορία πρωτογενών ή δευτερογενών πηγών για να περιορίσουμε το εύρος της εργασίας. Αναφέρουμε την προτίμηση ορισμένων έναντι άλλων για συγκεκριμένους λόγους (που να μη βλάπτουν, όμως, την έρευνα). Επιλέγουμε συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο στο οποίο θα κινηθούμε, κ.α.

4. Πρώτο κεφάλαιο της εργασίας

- είναι δυνατόν, χωρίς να κάνουμε κατάχρηση της έκτασης της εργασίας, να αναφέρουμε κάποια βιογραφικά και ιστορικά στοιχεία που έχουν σχέση με το αντικείμενό μας

- σύντομη παρουσίαση του υπό μελέτη αντικειμένου έτσι ώστε να μπορεί να γνωρίσει ο αμύητος αναγνώστης, τουλάχιστον, το πλαίσιο στο οποίο θα αναφερθούμε

5. Επόμενα κεφάλαια.

     Παρουσιάζουμε, αναλυτικά, τα σημαντικότερα τμήματα των κειμένων που μας ενδιαφέρουν σχολιάζοντάς τα, ερμηνεύοντάς τα (με τον δικό μας τρόπο αν είναι δυνατόν – αυτός άλλωστε είναι και ο απώτερος σκοπός της εργασίας) και προσπαθώντας να παρουσιάσουμε τις σημαντικότερες αντιθέσεις και ομοιότητές τους. Το στάδιο αυτό προϋποθέτει αναφορές στη βιβλιογραφία για να γίνει κατανοητή η ερμηνευτική σας πρόταση αλλά και για να μπορέσει ο αναγνώστης να επιβεβαιώσει την αναφορά σας σε σημαντικά κείμενα. Η παρουσίαση γίνεται με τη σειρά που θα επιλέξουμε για τη δομή της εργασίας αλλά, οπωσδήποτε, έτσι ώστε να μη δημιουργείται σύγχυση στον αναγνώστη και υποχρέωση να ανατρέχει σε προηγούμενες αναλύσεις για να παρακολουθήσει τη σειρά των επιχειρημάτων σας.

[π.χ.

- συζήτηση Ισμήνης – Αντιγόνης, είναι πολιτικός ο λόγος τους; γιατί; θα χρησιμοποιήσουμε, αργότερα, κάποια στοιχεία σαν επιχειρήματα των κύριων  πρωταγωνιστών (Αντιγόνη – Κρέων); Ποιος είναι ο «λόγος» και ποιος ο «αντίλογος» στη συγκεκριμένη ενότητα;

- μονό-λογος του Κρέοντα (επιχειρήματα)

- ο Χορός δια-λέγεται με τον Κρέοντα (επιχειρήματα – υπάρχει αντίλογος στο επιχείρημα της εξουσίας; ποιος είναι; σημαντικό το 1^ο στάσιμο)

-   η σύγκρουση Κρέοντος –Αντιγόνης. Εναλλαγές στη χρήση λόγου –αντίλογου.

- άλλα πρόσωπα στην υπόθεση. Ο λόγος τους ως λόγος κριτικής στην εξουσία; Υπέρβαση των ορίων από τον λόγο; εξουσιαστικές διαστάσεις και αναίρεση του αντίλογου;]

Οι παραπάνω ενότητες είναι δυνατόν να παρουσιαστούν ως επιμέρους κεφάλαια ή ως ένα ενιαίο.

Υπάρχει επίσης η δυνατότητα να εμπεριέχεται και μια καταληκτική ενότητα ως συμπέρασμα που θα απαντά στους ερευνητικούς σας στόχους και τα ερωτήματα που θέσατε, πράγμα που είναι και το ζητούμενο σε μια εργασία.

6. Τελικό στάδιο

     Συμπέρασμα.

     Ανακεφαλαιώνοντας τα σημαντικότερα ευρήματα από την έρευνα που κάναμε, παρουσιάζουμε τα συμπεράσματά μας προσπαθώντας να είμαστε:

- μέσα στο ερευνητικό πλαίσιο που θέσαμε

- συνεπείς στις ερευνητικές μας επιδιώξεις

- σε διαρκή διάλογο με τις πρωτογενείς (κυρίως) πηγές

- σαφείς και κατανοητοί στους συλλογισμούς μας

7. Βιβλιογραφία

Μετά το καταληκτικό κεφάλαιο ακολουθεί αναλυτική βιβλιογραφία των πηγών που χρησιμοποιήσαμε:

- (π.χ. R. Osborne, Η γένεση της Ελλάδας, εκδ. Οδυσσέας, Αθήνα, 2000.)

η αναφορά στη βιβλιογραφία γίνεται ως εξής:

συγγραφέας	Τίτλος (πάντα με πλάγια γράμματα)	Εκδοτικός οίκος	Πόλη έκδοσης	Χρονολογία έκδοσης
				Αν δεν υπάρχει βάζουμε: χ.χ.

εάν η αναφορά γίνεται σε υποσημείωση, προστίθεται στο τέλος ο αριθμός της σελίδας ή οι αριθμοί, π.χ. σ. 34, σσ. 23 -36, κ.α.

Στις υποσημειώσεις στην ίδια σελίδα δεν είναι απαραίτητο να επαναλαμβάνεται συνεχώς η παραπάνω διαδικασία:

(π.χ. - R. Osborne, Η γένεση της Ελλάδας, Οδυσσέας, Αθήνα, 2000, σ. 34.

        - R. Osborne, ο.π., σ. 57

        - R. Osborne, ο.π., σ. 459

το ο.π. σημαίνει όπως παραπάνω (αναφέρεται η πηγή))

εάν η αναφορά γίνεται σε άρθρο περιοδικού, τότε η σειρά μεταβάλλεται ως εξής:

(π.χ.

• Tierney Brian, "Hermeneutics and History: The Problem of Haec Sancta", στο Essays in Medieval History Presented to Bertie Wilkinson, εκδ.. University of Toronto Press, Τορόντο, Καναδάς.

εδώ βλέπουμε ότι το άρθρο είναι σε εισαγωγικά (όχι σε πλάγια γράμματα) και με πλάγια γράμματα είναι το επιστημονικό περιοδικό στο οποίο βρίσκεται το άρθρο.)

Η αναφορά σε κείμενα των αρχαίων στοχαστών δεν προϋποθέτει όλα τα παραπάνω εκτός αν οι παραπομπές γίνουν σε μετάφραση του κειμένου.

(π.χ.:

Πλάτων, Πρωταγόρας, 311a

Το κείμενο θεωρείται δεδομένο και η παράπλευρη αρίθμηση που βρίσκεται σε όλα τα αρχαία κείμενα μας οδηγεί κατ’ ευθείαν στο εδάφιο που μας ενδιαφέρει.

Αν χρησιμοποιήσουμε το κείμενο από τη μετάφραση είμαστε υποχρεωμένοι να παραπέμψουμε ως εξής:

Πλάτων

Πρωταγόρας (πλάγια γράμματα)

Εκδ. οίκος (πχ. Ι. Ζαχαρόπουλος)

Αθήνα

χρονολογία

Μετάφραση (μετφ) Η. Τατάκη

311a

Είναι δύσκολη η προσπάθεια για να ολοκληρωθεί σωστά μια ερευνητική εργασία, ειδικά σ’ αυτό το στάδιο των σπουδών. Όμως, μην ξεχνάτε ότι όσο περισσότερο εξοικειώνεστε με αυτή τη διαδικασία, τόσο απλούστερη θα σας φαίνεται στο μέλλον.

Βεβαίως, υπάρχουν και άλλα προβλήματα που θα προκύψουν στην πορεία της έρευνας, γι’ αυτό τον λόγο καλό είναι να είστε σε επαφή με τον καθηγητή και να τα συζητείτε μαζί του. Μην ξεχνάτε ότι οι εργασίες γίνονται για να εξοικειωθείτε με την ερευνητική διαδικασία, δεν αποσκοπούν στη συγκομιδή βαθμών και, κυρίως, δεν έχει απολύτως κανένα νόημα η απλή συγκέντρωση υλικού, η επιλογή και συρραφή του. Η δομή της εργασίας, το διαφορετικό ύφος, οι συντακτικές αδυναμίες και η αρμονία στο συνολικό κείμενο οδηγούν, πολύ εύκολα, τον εξεταστή να διαπιστώσει την πρωτοτυπία μιας εργασίας, τη δική σας προσπάθεια και τη σοβαρότητα με την οποία ασχοληθήκατε ή όχι με το αντικείμενο.

Τέλος, η έκταση της εργασίας εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και δεν είναι δεδομένη. Ένα συγκριτικό θέμα, προφανώς, θα απαιτήσει να συντάξετε ένα μεγαλύτερο κείμενο. Το ίδιο συμβαίνει αν δεν προσέξετε τα δύο πρώτα στάδια της εργασίας. Αυτό δεν είναι πάντοτε θετικό. Η εργασία αποσκοπεί στο να προσεγγίσετε, με κριτικό βλέμμα, τα κείμενα των αρχαίων στοχαστών, να ασχοληθείτε και να εξοικειωθείτε με αυτά. Τώρα, αν η τελική πρότασή σας έχει μικρή ή μεγάλη έκταση είναι αδιάφορο, αρκεί να είναι σαφής και θεμελιωμένη.

Οι εργασίες που θα ερευνηθούν από ομάδες δύο (το πολύ) φοιτητών προϋποθέτουν συνεννόηση με τον διδάσκοντα και επιμερισμό της ύλης. Το θέμα θα είναι, βέβαια, πιο ευρύ ή περίπλοκο από αυτό των ατομικών εργασιών.

Για οποιανδήποτε πληροφορία ή απορία μπορείτε να επικοινωνήσετε στο stmanouras@yahoo.com

ΚΑΛΗ ΔΥΝΑΜΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΣΑΣ.