Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ «ΚΥΒΕΡΝΑΝ».

 

Syllabus

Η έννοια της «κυβερνητικής», από την αρχαιότητα, προκαλεί συζητήσεις όσον αφορά το περιεχόμενο και το υποκείμενο-αντικείμενό της. Η διάσταση μιας ομάδας ανθρώπων, οι οποίοι «οφείλουν» να υποταχθούν και να υπακούσουν σε μια άλλη, σε μια εξουσία, μας εισάγει – αναγκαστικά – σε ένα πολύ μεγάλο τμήμα της φιλοσοφίας, την πολιτική φιλοσοφία.

Από την αρχαιότητα, η «πολιτική» (και ο ορισμός της ως ικανότητα διακυβέρνησης} προσδιορίζεται, από το σημαντικότερο τμήμα των στοχαστών ως «τέχνη». Το ποιοι είχαν δικαίωμα να ασκήσουν αυτή την τέχνη, ποιο θα πρέπει να είναι το περιεχόμενό της και η δυνατότητα ή μη πολιτικής νομιμοποίησής της είναι ερωτήματα που επηρέασαν σημαντικότατα τη ζωή του ανθρώπου στις εκάστοτε κοινωνίες. Οι απαντήσεις που δόθηκαν, η θεμελίωση των διαφόρων απόψεων αλλά και η άρνηση της δεσμευτικότητας μιας  «κυβερνητικής» - «πολιτικής» τέχνης ως ιδιαιτερότητας συγκεκριμένων προσώπων θα αποτελέσει το πλαίσιο των συζητήσεων αυτής της ενότητας.

Ο ορισμός της «κυβερνητικής» ως τέχνης  εμφανίζεται στην αρχαία Ελλάδα κατά την εποχή της αθηναϊκής δημοκρατίας. Από την περίοδο της κατάρρευσης της Πόλης-κράτους μέχρι και τον ύστερο Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, η συζήτηση θα διακοπεί λόγω των πολιτειακών μεταβολών. Κυνικοί και επικούρειοι θα αντιπαρατεθούν στην αναγκαιότητα  μιας συμμετοχής στα κοινά και, συνεπώς, στην πολιτική σε αντίθεση με τους στωικούς που θα επαναφέρουν στη συζήτηση το πρόβλημα του «σοφού» ηγεμόνα. Ο χριστιανισμός και η κατάρρευση των αυτοκρατοριών θα ακολουθήσει τη δική του «αποστροφή» προς τη «γήινη» πολιτεία και θα αφήσει ελεύθερο τον χώρο στις εξουσίες ενός «ελέω θεού» μονάρχη. Με την Αναγέννηση και, κυρίως, με το κίνημα του ανθρωπισμού θα τεθούν οι βάσεις απεγκλωβισμού από την παραπάνω θεοκρατική αντίληψη μέχρι την πλήρη εγκατάλειψή της στον Διαφωτισμό και στην επάνοδο της έννοιας του «πολίτη» (μέσα σε ένα έθνος-κράτος). Στη νεότερη και σύγχρονη εποχή, με τις «κοσμογονικές» πολιτικές αλλαγές, η έννοια της «πολιτειακής» αγωγής προσλαμβάνει μια τελείως διαφορετική ιδιαιτερότητα.

Τέλος μέσα στο πλαίσιο που έχει σκιαγραφηθεί, ιδιαίτερη έμφαση αποδίδεται στην συγκρότηση της ιδιότητας του πολίτη από την περιόδου του διαφωτισμού κι έπειτα καθώς και στους αποκλεισμούς που εγκαθιδρύθηκαν με αναφορά σε αυτή. Η κριτική εμπλουτίζεται με την φεμινιστική προβληματική αλλά και δια μέσου της μεταφοράς της εμπειρίας κινημάτων διεκδίκησης της ισότητας. Αφορμές για συζήτηση αντλούνται  και από την λογοτεχνία και τον κινηματογράφο.

Βιβλιογραφία (ενδεικτική: τα βασικά κείμενα για το πλαίσιο της συζήτησης)

1.     Πλάτων, Πρωταγόρας

2.     Πλάτων, Πολιτεία

3.     Αριστοτέλη, Πολιτικά

4.     Κικέρων, Περί πολιτείας

5.     Fragmenta [κυνικοί – επικούρειοι = στωικοί]

6.     Τ. Χομπς, Λεβιάθαν  [σε συνδυασμό με το Bodin, Six Livres de la Republique], εκδ. Γνώση, Αθήνα, 2006.

7.     Τ. Λοκ, Δεύτερη πραγματεία περί διακυβέρνησης, εκδ. Γνώση, Αθήνα, 2010.

8.     Ζ-Ζ. Ρουσώ, Το κοινωνικό συμβόλαιο, εκδ. Πόλις, Αθήνα, 2010.

9.     Ε. Μπερκ, Στοχασμοί πάνω στη Γαλλική επανάσταση (σε συνδυασμό με το κείμενο του Α. Τοκβιλ, Για τη Δημοκρατία στην Αμερική εκδ. Στοχαστής, 2008) εκδ. Σαββάλας, Αθήνα, 2010.

10.  Τ. Σ. Μιλλ, Περί αντιπροσωπευτικής διακυβέρνησης (Considerations on representative government, Cambridge UP, 2010)

11.  Κ. Μαρξ, Το κομμουνιστικό μανιφέστο, εκδ. Θεμέλιο, 2004.

12.  Π. Κροπότκιν, Τι είναι η αναρχία; Η φιλοσοφία και το ιδανικό της, εκδ. Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα, χχ.

13.  Παγκοσμιοποίηση – οικονομική ολοκλήρωση – σύγχρονες πολιτικές θεωρίες [θα δοθεί εξειδικευμένη βιβλιογραφία]

14.  (επιμ) Βαρίκα Ελένη, Με διαφορετικό πρόσωπο, Αθήνα: Κατάρτι, 2000

15.  (επιμ) Αθηνά Αθανασίου, Φεμινιστική θεωρία και πολιτισμική κριτική, μτφρ: Πελαγία Μαρκέτου, Μαργαρίτα Μηλιώρη, Αιμίλιος Τσεκένης, Αθήνα: Νήσος 2006

16.  Μάρω Παντελίδου, Το φύλο της Δημοκρατίας, Αθήνα: Σαββάλας, 2002

17.  Μισέλ Φουκώ, Ιστορία της σεξουαλικότητας, Τόμος: I: Η δίψα για γνώση, μτφρ: Τάσος Μπέτζελος, Αθήνα: Πλέθρον, 2012