THOMAS HOBBES

                                                                                             



     " ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ "  -----   ΛΕΒΙΑΘΑΝ  ( ΜΕΡΟΣ 2 )




1.ΓΕΝΝΗΣΗ - ΣΚΟΠΟΣ - ΟΡΙΣΜΟΣ  ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ  ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ

Χαρακτηριστικά του ανθρώπου :   α. συνεχής ανταγωνισμός για τιμές και αξιώματα
                                                        β. μοναδική απόλαυση η υπεροχή απέναντι στους άλλους
                                                        γ. πολλοί πιστεύουν ότι είναι  ικανοί για να 
                                                            κυβερνήσουν
                                                        δ. έχει τη δυνατότητα του λ ό γ ο υ / μπορεί να 
                                                            παρουσιάσει το καλό για κακό και αντίστροφα
                                                        ε. όσο πιο άνετα ζει, τόσο  μεγαλύτερες ταραχές
                                                            δημιουργεί
                                                       στ. η συμφωνία μεταξύ των ανθρώπων απαιτεί σ ύ μ β α ση
                                                            και  κοινή ε ξ ο υ σ ί α  για να διατηρηθεί

Πολιτική Κοινότητα ( civitas -- LEVIATHAN )
     Υπάρχει ένας και μοναδικός τρόπος συγκρότησης της κοινής εξουσίας : " Εξουσιοδοτώ αυτό το άτομο ή τη συνέλευση ατόμων και απεμπολώ το δικαίωμα μου να αυτοκυβερνώμαι υπό τον όρο ότι  θα απεμπολήσεις και εσύ το ίδιο το δικαίωμά σου  και θα εξουσιοδοτήσεις τις πράξεις του κατά τον ίδιο τρόπο " … αφού γίνει αυτό, το πλήθος που ενοποιείται  έτσι σε ένα πρόσωπο ονομάζεται Πολιτική Κοινότητα ή civitas.. ή Λεβιάθαν.  " Ο φορέας αυτού του προσώπου ονομάζεται κυρίαρχος και , καθώς λέγεται, διαθέτει κυρίαρχη εξουσία. Εκτός από αυτόν όλοι οι υπόλοιποι είναι υπήκοοι "
      Τρόπος απόκτησης της κυρίαρχης εξουσίας --- α. φυσική βία ( πατέρας - παιδιά,  νικητής    
-ηττημένοι )
                                                                                   β. αμοιβαία συμφωνία να υποταχθούν σε  
                                                                                       ένα άτομο ή συνέλευση

     2. ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ   ΚΥΡΙΑΡΧΩΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΘΕΣΜΙΣΗΣ.

 Η    θ έ σ μ ι σ η  της πολιτικής κοινότητας δημιουργεί τα δικαιώματα και τα προνόμια του κυρίαρχου
             ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ  :
Α. Η θέσμιση της πολιτικής κοινότητας αποκλείει σύναψη νέας σύμβασης
Β. Δεν υπάρχει παραβίαση της σύμβασης από τον κυρίαρχο - κανείς υπήκοος δεν μπορεί να 
     αποδεσμευτεί από τη σύμβαση
Γ. Η υποταγή της μειοψηφίας στην πλειοψηφία είναι απόλυτη.
Δ. Ό,τι κάνει ο κυρίαρχος αποκλείεται να είναι αδικοπραγία
Ε. Είναι αδιανόητη η τιμωρία ή θανάτωση του κυρίαρχου από τους υπηκόους
ΣΤ. Ο κυρίαρχος κρίνει ποιες απόψεις-θεωρίες-διδασκαλίες  υποβοηθούν την ειρήνη
                " δεν μπορεί να είναι αληθής μια διδασκαλία αντίθετη στην ειρήνη "
Ζ. Ο κυρίαρχος έχει την εξουσία υπαγόρευσης των κανόνων
          Ι δ ι ο κ τ η σ ί α = τι δικαιούται να απολαύσει ο καθένας και τι δικαιούται να πράξει
                                         ( θ ε τ ι κ ό   δ ί κ α ι ο - ius positivus / το " meum " και " tuum ")
Η. Έχει το δικαίωμα απονομής της δικαιοσύνης.
Θ. Έχει το δικαίωμα διεξαγωγής του πολέμου ή  ειρήνης με άλλα έθνη
Ι. Επιλέγει τους συμβούλους, λειτουργούς, δικαστές και αξιωματούχους
Κ. Επιβάλλει τις ποινές και τις ανταμοιβές ( σύμφωνα με τους νόμους που έθεσε ο ίδιος )
Λ. Απονέμει τους τίτλους τιμής

     Τα παραπάνω δικαιώματα είναι  αμεταβίβαστα και αδιαχώριστα. Σε διαφορετική περίπτωση ( διαίρεση δικαιωμάτων ) η χώρα θα διασπασθεί σε  αντίπαλους στρατούς , τότε ισχύει : " βασίλειο διαιρεμένο = βασίλειο χαμένο ". [Εδώ είναι έντονη η επίδραση των τελευταίων γεγονότων στην Αγγλία ( Εμφύλιος πόλεμος )]
     Η   ε κ π α ί δ ε υ σ η  του όχλου θα βοηθήσει στην αναγνώριση της σημασίας της ενότητας των δικαιωμάτων του κυρίαρχου.
     Το χειρότερο κακό για  ένα λαό είναι ο   ε μ φ ύ λ ι ο ς πόλεμος και οι χαώδεις συνθήκες ζωής των αναρχούμενων ανθρώπων.


3. ΕΙΔΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΜΟΝΑΡΧΙΑ         ---- 1 αντιπρόσωπος
ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΑ  ---- μέρος του λαού αντιπρόσωποι
ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ    ----  η συνέλευση όλων
    Τα πολιτεύματα δεν διαφέρουν ουσιαστικά μεταξύ τους , παρά μόνο ως προς την ικανότητα να παρέχουν ειρήνη.

Σ ύ γ κ ρ ι σ η   των πολιτευμάτων.
1.Το δημόσιο συμφέρον προάγεται όσο περισσότερο  ταυτίζεται με το ιδιωτικό.  Εδώ
       υπερέχει η μοναρχία.
2.Είναι πιο εύκολη η παροχή συμβουλών - δράσης στον μονάρχη.
3.Οι αποφάσεις του μονάρχη υπόκεινται μόνο στην ανθρώπινη φύση. Στις συνελεύσεις οι αποφάσεις αντιμετωπίζουν προβλήματα που οφείλονται και στον αριθμό.
4.Δεν είναι δυνατό να διαφωνεί ένας μονάρχης με τον εαυτό του.
5.Μειονέκτημα της μοναρχίας: - πιθανόν να ευνοηθεί ένας κόλακας σε βάρος ενός υπηκόου  - είναι λίγοι οι ευνοούμενοι του βασιλιά
6.Η μοναρχία είναι πιθανόν να κληρονομηθεί από ανήλικο ή αντιβασιλέα ή ανίκανο. Αυτό είναι πιθανόν να παρουσιασθεί και στη Συνέλευση ( δικτάτορας - προστάτης )
7.Ιδιαίτερα στις μοναρχίες έχουμε προβλήματα διαδοχής (  ΔΙΑΔΟΧΗ = Τεχνητή αθανασία του κυρίαρχου )


4.ΠΕΡΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ  είναι η απουσία κάθε αντίστασης και αναφέρεται τόσο στα  έλλογα όσο και στα άλογα / άψυχα αντικείμενα

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ  είναι όποιος δεν εμποδίζεται να κάνει ότι θέλει από όσα είναι ικανός να κάνει χάρη στη δύναμη και το νου του.

     Ο   φ ό β ο ς  συμβιβάζεται απόλυτα με την ελευθερία διότι αναγκάζει τους ανθρώπους να εκπληρώνουν τις  σ υ μ β α τ ι κ έ ς   τους υποχρεώσεις
     Η  ελευθερία συμβιβάζεται με την  α ν α γ κ α ι ό τ η τ α.( υπάρχει μια ατελείωτη αλυσίδα αιτιών που μας οδηγούν στις πράξεις και διαθέσεις μας. Πρώτος κρίκος είναι ο Θεός. Η ελευθερία του πράττειν = αναγκαιότητα του πράττειν, κατά βούληση του Θεού )
     Η Ελευθερία του υπήκοου υφίσταται μόνο σε όσα δεν έχουν ρυθμιστεί από τον κυρίαρχο
( π.χ. αγοραπωλησίες, συμβόλαια, επιλογή κατοικίας, ανατροφής παιδιών κ.α. )

    Η Ελευθερία της αρχαίας Ελλάδας και Ρώμης δ ε ν   είναι η ελευθερία των επι μέρους ατόμων, αλλά η ε λ ε υ θ ε ρ ί α  της  π ο λ ι τ ι κ ή ς  κ ο ι ν ό τ η τ α ς. Μεταξύ των πόλεων - κρατών υπήρχε η φυσική κατάσταση του πολέμου και η κάθε μία ήταν έτοιμη να εξοντώσει την άλλη.
     Η Ελευθερία παραμένει ίδια ,είτε η πολιτική κοινότητα είναι μοναρχική είτε είναι λαϊκή.
     Πολύ άσχημη είναι η επίδραση των Ελλήνων και Λατίνων στους σύγχρονους .  
    ( Αριστοτέλης - Κικέρων για τη δημοκρατία ) { βλ. παρακάτω Διαπαιδαγώγηση }
  " τιποτε δεν πληρώθηκε τόσο ακριβά από τη Δύση όσο η εκμάθηση της ελληνικής και λατινικής γλώσσας  "

     Μοναδική εξαίρεση στην υποταγή είναι η αυτοάμυνα ( Έμμεσα θεμελιώνεται το φαινόμενο της " στάσης ". [ Απειθαρχία        Αδίκημα          Στάση / Εξέγερση ( λόγω φόβου ποινής)  ] Η " στάση " δεν είναι δεύτερο αδίκημα, αλλά στηρίζεται στο δικαίωμα αυτοάμυνας. Τη λύση θα δώσει , τελικά, μία προσφορά  Α μ ν η σ τ ε ί α ς  από τον κυρίαρχο, οπότε αφαιρείται η δικαιολογία της αυτοάμυνας. ( πάλι ο Εμφύλιος )

    Όταν ο κυρίαρχος αντιδικεί με ένα υπήκοο βάσει ν ό μ ο υ μπορεί να καταγγελθεί διότι στηρίζει τις απαιτήσεις του σε Νόμο και όχι στη Κυριαρχία.
    Η Κυριαρχία είναι η ψυχή της πολιτικής κοινότητας. Είναι όμως θνητή. Εμπεριέχει - φύσει - τον θάνατό της : 1. Από εξωτερικούς κινδύνους και 2. Από εσωτερικές διενέξεις.


5. ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ
  
Δημόσιοι λειτουργοί ( εξουσιοδοτούνται να αντιπροσωπεύουν τον κυρίαρχο )
                          Σύνολο επικράτειας
                          Μέρος  επικράτειας                Εσωτερικό
                                                         
Εξωτερικό                                                Οικονομία - Εν. Δυνάμεις - Εκπαίδευση -     
                                                                 Δικαιοσύνη - Εκτέλεση αποφάσεων


 6. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ = ενέργεια αποκλειστική του κυριάρχου και εξαρτάται από τους νόμους που 
                            μόνο αυτός έχει εξουσία να θεσπίζει.
                         = δικαίωμα αποκλεισμού όλων των άλλων από τη χρήση της γης εκτός του
                            κυριάρχου.

7.ΘΕΤΙΚΟ  ΔΙΚΑΙΟ

ΘΕΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ = οι κανόνες που η πολιτική κοινότητα με έγγραφα, λόγια ή άλλο επαρκές σημείο της βούλησης της , διέταξε τον υπήκοο να χρησιμοποιεί για να διακρίνει το σωστό και το εσφαλμένο, δηλ. εκείνο που αντιτίθεται και δεν αντιτίθεται στον κανόνα.

Α. Μόνο ο κυρίαρχος είναι νομοθέτης
Β. Ο κυρίαρχος δεν υπόκειται στο θετικό δίκαιο
       ( ΚΥΡΙΑΡΧΟΣ = ο μόνος ελεύθερος )
Γ. Λόγω σιωπής του κυρίαρχου το έθιμο = νόμος
Δ. Ο νόμος της Φύσης και το Θετικό δίκαιο περιέχει το ένα το άλλο
         





   ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ = η τήρηση των συμβάσεων και η απόδοση στον καθένα εκείνου που του ανήκει.

Ε. Ο Νόμος δεν μπορεί να είναι αντίθετος στον Λ ό γ ο.
        [ ΝΟΜΟΣ = ΛΟΓΟΣ του τεχνητού ανθρώπου , δηλ. του Λεβιάθαν ]
ΣΤ. Ο Νόμος της Φύσης δεσμεύει όλους τους ανθρώπους και δεν θέλει δημοσίευση, εν 
      αντιθέσει με τη  διαταγή που αποτελεί Νόμο μόνο για όσους μπορούν να την 
      αντιληφθούν.
Ζ.  Η ερμηνεία του νόμου της φύσης ΔΕΝ εξαρτάται από τα συγγράμματα Ηθικής
     φιλοσοφίας
                                                                    [ Ιδιότητες του καλού δικαστή ]

   ΝΟΜΟΙ             ΦΥΣΙΚΟΙ          προαιώνιοι / ηθικοί νόμοι

                              ΘΕΤΙΚΟΙ         Ανθρώπινοι                                 Διανεμητικοί
                                                           Θείοι                                        Ποινικοί

   Lex  civilis                      Jus  civile
     ΝΟΜΟΣ                       ΔΙΚΑΙΩΜΑ
(  = υποχρέωση )             ( = ελευθερία )


8.ΟΣΑ ΕΞΑΣΘΕΝΙΖΟΥΝ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ

1.ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΛΟΓΩ ΑΤΕΛΟΥΣ ΘΕΣΜΙΣΗΣ
( - Λιγότερη       εξουσία  )
2.ΣΤΑΣΙΑΣΤΙΚΑ ΔΟΓΜΑΤΑ
Α. Ο κάθε ιδιώτης πιστεύει ότι είναι κριτής καλών και κακών πράξεων
       [ μέτρο καλού - κακού = Θετικό δίκαιο]
Β.  Ό,τι κάνει κάποιος ενάντια στη συνείδησή του είναι αμάρτημα
       [  στην πολιτική κοινότητα :Ο ΝΟΜΟΣ ΕΙΝΑΙ Η ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ]
Γ.  Η πίστη / αγιότητα επιτυγχάνονται με υπερφυσική έμπνευση
       [ με την εκπαίδευση, πειθαρχία, κ.α.] Η Αγία Γραφή δεν έχει σχέση με τον Λόγο.
        Ολέθριες συνέπειες από αμαθείς ιερωμένους
Δ. Όποιος είναι κυρίαρχος δεσμεύεται από το θετικό δίκαιο
Ε.  Κάθε ιδιώτης κατέχει απόλυτη ιδιοκτησία στα αγαθά του
ΣΤ. Μπορεί να μοιραστεί η κυρίαρχη εξουσία
Ζ. Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ
     ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΙ ΡΩΜΑΙΩΝ
       [ νόμιμη και αξιέπαινη η τυραννοκτονία]
Η. Η ύπαρξη δύο βασιλείων
Θ. Η διάκριση των εξουσιών
Ι.  άλλες δευτερεύουσες


9.ΤΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΜΑ ΤΟΥ ΚΥΡΙΑΡΧΟΥ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΥ 

                                          ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΑΟΥ

        -   ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ  ΑΔΙΚΟΠΡΑΓΙΕΣ
        -   ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗ / ΔΗΜ. ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ
        -   ΚΑΛΟΙ ΝΟΜΟΙ




Α.  ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ   
      ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ

       Τα προβλήματα στη διδασκαλία τα δημιουργούν τα συμφέροντα όσων θα διδαχθούν.
       " Ο νους είναι λευκό χαρτί " --- τον διαστρεβλώνουν : - η εξάρτηση από τους ισχυρούς
                                                                                              -  οι απόψεις των θεολόγων

       Ο ΛΑΟΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΙΔΑΧΘΕΙ:
1.Να μη συμπαθεί όποια μορφή διακυβέρνησης βλέπει αλλού.
2.Να μην επηρεάζεται από την αρετή ενός υπηκόου.
3.Να μην κακολογεί τον κυρίαρχο.
4.Να υπάρξουν - καθημερινά - ώρες διαφώτισης του λαού.
5.Να μάθουν τα παιδιά υπακοή στους γονείς
6.Να διδαχθεί η δικαιοσύνη (= να μην αφαιρείς από τον άλλο ό,τι του ανήκει)
7.Αδικία αποτελούν όχι μόνο οι άδικες πράξεις, αλλά και τα σχέδια και οι προθέσεις

               "  είναι φανερό ότι η καθοδήγηση του λαού εξαρτάται εξ ολοκλήρου από τη σωστή                
                   δ ι δ α σ κ α λ ί α  στα  Π α ν ε π ι σ τ ή μ ι α. "

Β.   ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

       ΙΣΟΤΙΜΗ ΑΠΟΝΟΜΗ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ
       - Να μπορεί και ο φτωχός να δικαιωθεί
       -  Ιση  ( από την ισότητα χρέους ) επιβολή φόρων
       -  Εξαναγκασμός σε εργασία για τους ικανούς
       -  Αναγκαιότητα πολέμου σε περίπτωση υπερπληθυσμού
       -  Σωστή απόδοση ποινών- ανταμοιβών
                                 Σημαντικότερα εγκλήματα :  Εξαπάτηση κυβέρνησης / Περιφρόνηση  
                                                                                Δικαιοσύνης / αγανάκτηση πολλών .

         Σε μία αναταραχή είναι σημαντική η δημόσια τιμωρία των ηγητόρων και των δασκάλων, διότι δεν δασκάλεψαν σωστά τον λαό.




ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:  ( για τον Χομπς και το έργο του )

1.ΤΟΜΑΣ ΧΟΜΠΣ  "  ΛΕΒΙΑΘΑΝ  ",  εκδ. Γνώση  1989.
2.Π.Μ. Κιτρομηλίδης " Νεότερη πολιτική θεωρία " , εκδ. Σάκκουλα 1996.
3.    -  "  -                     " Πολιτικοί στοχαστές νεότερων χρόνων ", εκδ. Διάττων 1989.
4.Umberto Cerroni     " H πολιτική σκέψη ",τ. 3, εκδ. Παπαζήση 1985
5.Max Horkheimer     "  Απαρχές της αστικής φιλοσοφίας της Ιστορίας", Κάλβος 1971.
6.W.Windelband, H. Heimsoeth      " Εγχειρίδιο ιστορίας της φιλοσοφίας" ΜΙΕΤ 1995
7.Gregory Kavka        " Ηobbesian moral and political theory",PRINCETON, 1986
8.Richard Tuck           " Great political thinkers", Oxford, 1992.
9.G.H.Sabine              " Ιστορία των πολιτικών επιστημών", Ατλαντίς, χχ
10.Λέο Στράους            " Φυσικό Δίκαιο και Ιστορία", Γνώση, 1988.
11. Jean Touchard          " Histoire des idees politiques ", PUF ,1985.







                                                 Λ Ε Β Ι Α Θ Α Ν

                            Ζωή = η κίνηση των μελών του σώματος


ΨΥΧΗ                                  Κυριαρχία


ΚΛΕΙΔΩΣΕΙΣ                    Δικαστικοί και δημόσιοι λειτουργοί

ΝΕΥΡΑ                               Ανταμοιβή και τιμωρία

ΙΣΧΥΣ                                Αγαθά και πλούτη των μελών

ΕΡΓΟ                                  Ασφάλεια του λαού ( salus populi )

ΜΝΗΜΗ                            Σύμβουλοι που πληροφορούν

ΛΟΓΟΣ (τεχνητός) και      Ευθυδικία  και νόμοι
ΒΟΥΛΗΣΗ

ΥΓΕΙΑ                                Ομόνοια

ΑΣΘΕΝΕΙΑ                        Ανταρσία

ΘΑΝΑΤΟΣ                         Εμφύλιος πόλεμος

" ΓΕΝΝΗΘΗΤΩ " ή           Συμφωνίες και Συμβάσεις
"ΠΟΙΗΣΩΜΕΝ
  ΑΝΘΡΩΠΟΝ "
( Δημιουργία  )

ΥΛΗ                                     Άνθρωποι